เกษตรกรรมยั่งยืน
นิยาม ความหมาย รูปแบบ การทำเกษตรกรรมยั่งยืน
เกษตรกรรมยั่งยืน ต้องคำนึงถึงการบริหารจัดการทั้งทรัพยากรมนุษย์และทรัพยากรธรรมชาติในระยะยาวเป็นสำคัญเท่าเทียมกันกับผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจในระยะสั้น การบริหารจัดการทรัพยากรมนุษย์ในภาคเกษตร หมายถึง การพิจารณาความรับผิดชอบต่อสังคม เช่น การทำงานและความเป็นอยู่ของแรงงาน ความต้องการของชุมชนชนบท และสุขภาพและความปลอดภัยของผู้บริโภคทั้งในปัจจุบันและในอนาคต ในส่วนของการบริหารจัดการดินและทรัพยากรธรรมชาติ คือการรักษาและพัฒนาคุณภาพทรัพยากร หลีกเลี่ยงการใช้สารเคมี ใช้ทรัพยากรเหล่านี้ในรูปแบบที่จะสามารถฟื้นฟูได้ใหม่ในอนาคต
ในทางปฏิบัติ ผู้ที่อยู่ในระบบอาหารทุกคนสามารถมีบทบาทในการสร้างระบบเกษตรกรรมที่ยั่งยืนได้ โดยผู้ปลูกอาจใช้วิธีการส่งเสริมคุณภาพของดิน ลดการใช้น้ำ ลดการใช้สารเคมี ลดมลพิษในพื้นที่เพาะปลูก ผู้บริโภคและผู้ค้าปลีกสามารถเลือกบริโภค อาหารที่ ‘ให้ความสำคัญกับคุณค่า’ (value-based) ที่ไม่ใช่แค่ราคาถูกเท่านั้น แต่ผลิตด้วยวิธีการที่ส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีของคนงานในภาคเกษตร เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม หรือพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่นด้วย
ในระดับผู้กำหนดนโยบาย การสร้างนโยบายที่ผสานผลประโยชน์ทางสังคม สิ่งแวดล้อม และเศรษฐกิจเท่านั้นที่จะส่งเสริมระบบเกษตรกรรมยั่งยืนให้เกิดขึ้นอย่างแพร่หลายได้ ซึ่งคำว่า ‘เกษตรกรรมยั่งยืน’ ได้ปรากฏอยู่ใน #SDG2 เป้าประสงค์ท่ี 2.4 สร้างหลักประกันว่าจะมีระบบการผลิตอาหารที่ยั่งยืนและดำเนินการตามแนวปฏิบัติทางการเกษตรที่มีภูมิคุ้มกันที่จะเพิ่มผลิตผลและการผลิต ซึ่งจะช่วยรักษาระบบนิเวศ เสริมขีดความสามารถในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาวะอากาศรุนแรง ภัยแล้ง อุทกภัย และภัยพิบัติอื่นๆ และจะช่วยพัฒนาที่ดินและคุณภาพดินอย่างต่อเนื่อง ภายในปี พ.ศ. 2573 ในตัวชี้วัด 2.4.1 สัดส่วนหรือร้อยละของพื้นที่เกษตรที่มีการทำเกษตรแบบยั่งยืน
เป้าหมายย่อย 2.4 สร้างหลักประกันว่าจะมีระบบการผลิตอาหารที่ยั่งยืนและดำเนินการตามแนวปฏิบัติทางการเกษตรที่มีภูมิคุ้มกันที่จะเพิ่มผลิตภาพและการผลิต ซึ่งจะช่วยรักษาระบบนิเวศ เสริมขีดความสามารถในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ภาวะอากาศรุนแรง ภัยแล้ง อุทกภัย และภัยพิบัติอื่น ๆ และจะช่วยพัฒนาคุณภาพของดินและที่ดินอย่างต่อเนื่อง ภายในปี พ.ศ. 2573
ระบบการเกษตรที่ยั่งยืนตามแนวทางของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
เกษตรทฤษฎีใหม่
เกษตรผสมผสาน
วนเกษตร
เกษตรอินทรีย์
เกษตรธรรมชาติ
เศรษฐกิจพอเพียง
“…เศรษฐกิจพอเพียงนั้น เขาตีความว่าเป็นเศรษฐกิจชุมชน หมายความว่าให้พอเพียงในหมู่บ้าน หรือในท้องถิ่น ให้สามารถที่จะมีพอกิน เริ่มด้วย พอมี พอกิน พอมีพอกินนี้ได้พูดมาหลายปี ๑๐ กว่าปีมาแล้วให้พอมีพอกิน แต่ว่าพอมีพอกินนี้ เป็นเพียงเริ่มต้นของเศรษฐกิจ เมื่อปีที่แล้วบอกว่า ถ้าพอมีพอกิน คือ พอมีพอกินของตัวเองนั้น ไม่ใช่เศรษฐกิจพอเพียงเป็นเศรษฐกิจสมัยหิน สมัยหินนั้นเป็นเศรษฐกิจพอเพียงเหมือนกันแต่ว่าค่อย ๆ พัฒนาขึ้นมา…”
พระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระราชทานเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต วันที่ ๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๒
แหล่งที่มา กปร. https://www.rdpb.go.th/th/Sufficiency
หลักการ นิยาม การนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปปรับใช้ให้เกิดประโยชน์ และมีการขยายผลในทุกภาคส่วนต่างๆ อย่างแพร่หลาย เป็นที่ยอมรับของนานาประเทศ ว่าเป็นหลักสากลในการแก้ปัญหาและเครื่องมือการพัฒนาอย่างยั่งยืน SD
ค้นหาศูนย์เรียนรู้ในพื้นที่ต่างๆ ที่นำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไปปรับใช้ ตัวอยา่งความสำเร็จ การประกวดผลงาน แผนการขับเคลื่อนที่มีหน่วยงานภาคส่วนต่างๆ และภาคประชาสังคมเข้าไปมีส่วนร่วม
การจัดการฟาร์ม
คู่มือปฏิบัติงานเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร จัดทำขึ้นเพื่อเป็นแนวทางให้เจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรใช้ในการปฏิบัติงานส่งเสริมการเกษตรในพื้นที่ เนื้อหาหลักครอบคลุมเรื่องการจัดการฟาร์มอย่างครบวงจร เกษตรกรและประชาชนทั่วไปสามารถศึกษาความรู้และนำไปใช้กิจกรรมของตนเองได้
- ความสำคัญและแนวคิดหลักของการจัดการฟาร์ม: คือการจัดสรรทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด (ที่ดิน แรงงาน ทุน) เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดและบรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้
- ระบบการทำฟาร์มและรูปแบบที่เหมาะสม: โดยใช้ประโยชน์จากทรัพยากรและปัจจัยการผลิต แบบยั่งชีพหรือแบบค้าขาย แบ่งตามพืชหลักได้แก่ ระบบที่มีข้าว, พืชไร่, พืชสวนเป็นพืชหลัก และระบบไร่นาสวนผสม/เกษตรผสมผสาน การทำการเกษตรที่ตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างความสมดุลทางธรรมชาติ
- องค์ประกอบการจัดการฟาร์ม: * ที่ดิน: เป็นปัจจัยกำหนดชนิดพืชและสัตว์ และรูปแบบการผลิต * ทุน: รวมถึงเครื่องจักรเครื่องมือ อุปกรณ์ ปัจจัยการผลิต และเงินสด * แรงงาน: ทั้งแรงงานคน สัตว์ และเครื่องจักรกล * การจัดการของผู้จัดการฟาร์ม: ต้องมีความรู้รอบด้าน สามารถตัดสินใจ วางแผน และบริหารได้อย่างเหมาะสม
- การเก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลฟาร์ม: * การวิเคราะห์ข้อมูล: เพื่อทราบสถานะของฟาร์ม, ต้นทุนการผลิต, รายได้-รายจ่าย, กำไร และการกระจายการใช้แรงงาน ซึ่งเป็นพื้นฐานในการวางแผนต่อไป
- การวางแผนและงบประมาณฟาร์ม: * คือการวางแผนการผลิตโดยใช้ปัจจัยการผลิตให้เกิดประโยชน์สูงสุด ส่วนงบประมาณฟาร์มคือการประมาณการค่าใช้จ่ายและผลที่คาดว่าจะได้รับ
- การวิเคราะห์ฟาร์มและผลตอบแทน: * ต้นทุน: แบ่งเป็นค่าใช้จ่ายคงที่และค่าใช้จ่ายผัน * การคำนวณรายได้-รายจ่าย-กำไร: เพื่อประเมินผลการดำเนินงานของแต่ละกิจกรรมและของทั้งฟาร์ม * การวิเคราะห์เงินทุนและผลตอบแทน: ใช้วิธีต่างๆ เช่น อัตราส่วนรายได้ต่อรายจ่าย, ต้นทุนการผลิตต่อหน่วย, ผลผลิตที่คุ้มทุน เพื่อประกอบการตัดสินใจ * กระแสเงินสด: เป็นการสรุปรายรับ-รายจ่ายที่เป็นเงินสด เพื่อคาดการณ์ความต้องการเงินทุนและความสามารถในการชำระหนี้
- การจดบันทึกและทำบัญชีฟาร์ม: * ประโยชน์: ช่วยป้องกันการหลงลืม, ทราบผลกำไรขาดทุน, เป็นหลักฐานยืนยัน, ทราบรายละเอียดทรัพย์สินหนี้สิน และเป็นข้อมูลในการวางแผน * ประเภทการบันทึก: บันทึกหนี้สินและทรัพย์สิน, ข้อมูลการผลิต (พืช สัตว์ แรงงาน), และรายรับ-รายจ่าย
เอกสารคำแนะนำ/เอกสารที่เกี่ยวข้อง
โครงการ/การดำเนินงานที่ผ่านมา
โครงการศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร (ศพก.) กิจกรรมส่งเสริมเกษตรเขตเมืองอัจฉริยะ (Urban Agriculture) ปี 2567 เป็นโครงการนำร่องในเขตพื้นที่ 5 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ และสมุทรสาคร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมและสนับสนุนพัฒนาพื้นที่เขตเมืองให้เกิดการใช้ประโยชน์ในการผลิตทางการเกษตร สร้างความมั่นคงด้านอาหารในเขตเมือง ตลอดจนลดภาระภาษีที่ดินที่รกร้างว่างเปล่าให้เกิดการใช้ประโยชน์ในการผลิตทางการเกษตร สามารถพัฒนาเป็นฟาร์มเกษตรอัจฉริยะ ผ่านกลไกพัฒนาการเกษตรของศูนย์เรียนรู้การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสินค้าเกษตร และเกษตรกรต้นแบบ ในพื้นที่ และพัฒนาศักยภาพเกษตรกรให้เป็นผู้ประกอบการธุรกิจเกษตรเขตเมือง โดยร่วมวางแผนกับเจ้าของที่ดินในฐานะหุ้นส่วนเกษตรเขตเมือง ดำเนินการผลิตเกษตรที่สอดคล้องกับตลาด มีการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต เช่น ระบบเกษตรอัจฉริยะ และเกษตรปลอดภัยโดยใช้กระบวนการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เกิดพื้นที่สีเขียวเพื่อการเรียนรู้และท่องเที่ยวเชิงเกษตร และขยายผลการพัฒนาไปยังพื้นที่อื่น ทั่วประเทศ
โครงการ 1 ตำบล 1 กลุ่มเกษตรทฤษฎีใหม่